Սնդիկը, որը հին մայաներն օգտագործում էին շենքերը, խեցեղենն ու թաղման վայրերը զարդարելու համար, կարող էր հանգեցնել լճերի աղտոտման և երկու ջրային էկոհամակարգերի ոչնչացման։ Այս եզրակացության են հանգել Յուկատան թերակղզու հյուսիսում հատակային նստվածքներն ուսումնասիրած հետազոտողները։
Աշխատանքը հրապարակվել է Science Advances ամսագրում։
Նրանց կարծիքով՝ թունավոր աղտոտումը կարող էր լրացուցիչ գործոն դառնալ՝ խորացնելով բնապահպանական խնդիրները մայաների քաղաքակրթության ծաղկման շրջանում։
ԱՄՆ Օբերնի համալսարանի գիտնականները՝ Մեթյու Նիլ Ուոթերսի գլխավորությամբ, հատակային նստվածքների նմուշներ են վերցրել Կոբա լճից և Շկաչ սենոտից՝ կարստային իջվածքում գտնվող բնական ջրամբարից։ Փայտի և փայտածխի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ որոշ շերտեր ձևավորվել են ավելի քան երկու հազար տարի առաջ։ Այնուհետև հետազոտողները չափել են տարբեր ժամանակաշրջանների նստվածքներում սնդիկի պարունակությունը և ուսումնասիրել ջրիմուռների, մանրէների ու մանր ջրային կենդանիների մնացորդները։
Կոբա լճում սնդիկի խտությունը սկսել է աճել մոտավորապես մեր թվարկության 40 թվականին և առավելագույնին է հասել 250–300 թվականներին։ Մինչև 520 թվականը ցուցանիշները վերադարձել են բնական մակարդակին։ Շկաչ սենոտում աղտոտումն ավելի ուժեղ է եղել և ավելի երկար է տևել. առավելագույն արժեքները գրանցվել են մոտավորապես 720 թվականին։
Սնդիկի բարձր խտության ժամանակաշրջանները համընկել են ջրային էկոհամակարգերում լուրջ փոփոխությունների հետ։ Ջրիմուռների և մանրէների հետքերը զգալիորեն նվազել են, իսկ մանր ջրային կենդանիների մնացորդները՝ գրեթե անհետացել։
Ուսումնասիրված մյուս երկու լճերում սնդիկի բարձր պարունակություն չի հայտնաբերվել։ Սա թույլ է տալիս ենթադրել, որ աղտոտումը պայմանավորված չի եղել մթնոլորտի միջոցով սնդիկի տարածմամբ։ Ամենայն հավանականությամբ, մետաղը կամ այն պարունակող կարմիր հանքանյութը՝ կինովարը, ջրամբարներ են ներթափանցել շրջակա տարածքներից, որտեղ դրանք օգտագործում էին մայաները։
Հետազոտողները կարծում են, որ աղտոտումը կարող էր ազդել նաև մերձակայքում ապրող մարդկանց վրա։ Սնդիկի երկարատև ազդեցությունը, հավանաբար, խորացրել է երաշտների և անտառահատումների հետևանքները։
